صفحه اصلی خواندنی های تخصصی کلیفرم ها (قسمت اول)


کلیفرم ها (قسمت اول)

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب PDF
کلیفرم ها (قسمت اول)

چکیده
ویژگیهای میکروبیولوژیکی آب
مطالعات همه گیر شناسی بیانگر این مسئله است که مصرف آب آلوده چه بصورت مستقیم و چه از طریق استفاده از آن برای مقاصد بهداشت فردی یا تفریح می تواند سلامت انسان را به خطر بیاندازد. لذا برقراری ضوابط و استانداردهائی به منظور ارتقاء سطح بهداشت و پیش گیری از بیماریها ضروری است. 
کلیفرم ها 
 منظور از کلیفر م ها باسیل های گرم منفی، بدون اسپور، هوازی و بی هوازی اختیاری است که ساکن روده بزرگ انسان و حیوانات خونگرم بوده و قادر به تخمیر قند لاکتوز و تولید اسید و گاز در دمای 35 تا 37 درجه سلسیوس می باشد.
کلیفرم های گرماپای 
همان کلیفرم های تعریف شده هستند که قادر به تخمیر قند لاکتوز تولید اسید و گاز در دمای 44 تا 45 درجه سلسیوس نیز می باشند . بیشتر شامل گونه های اشرشیاکلی کلبسیلا، آنتروباکترو وسیتروباکتر است. 
مقدمه
 ويژگيهاي ميكربي آب آشاميدني مبناي قضاوت در مورد تعيين قابليت شرب آبها از نقطه نظر بيولوژيكي قرار مي‏گيرد . البته قضاوت صحيح بدون رعايت ساير جوانب از جمله شرايط و دوره تناوب نمونه برداري نگهداري نمونه‏ها و بالاخره دقت در انجام آزمايشها ميسر نخواهد بود .
 اصولا آبي كه بمصرف آشاميدن مي رسد بايد از ميكرو اورگانيسم‏هاي بيماريزاي شناخته شده و همچنين باكتريهاي نشانگر  كه نشانه آلودگي آب با مدفوع است عاري باشد . كلي فرمها مهمترين باكتريهاي نشانگر هستند كه در آزمايش باكتريولوژيكي آبها مورد توجه قرار ميگيرند . گرچه اين باكتريها غير از مدفوع در منابع ديگر نظير آب و خاك نيز ممكن است يافت شوند ولي فراواني بسيارشان در مدفوع انسان و ساير حيوانات خونگرم و دارا بودن ويژگيهاي ديگر است كه باعث مي‏شود اين باكتريها در آزمايشهاي مستمر آبهاي آشاميدني از اهميت خاصي برخوردار باشند . باكتريهاي كلي فرم را مي‏توان چنين تعريف نمود : " كليه باكتريهاي گرم منفي ميله‏اي شكل بدون هاگ كه مي‏توانند در حضور املاح صفراوي رشد كرده و در مدت 24 تا 48 ساعت در دماي 35 تا 37 درجه سانتيگراد از قند لاكتوز اسيد , گاز والدئيد توليد كرده و اكسيد از منفي باشند ". آن دسته از كلي فرم‏ها كه مي‏توانند در دماي 44 درجه سانتي گراد تا مدت 48 ساعت از اسيد آمينه تريپتوفان , اندول توليد نمايند بعنوان اشريشياكلي  شناخته مي‏شوند كه در صورت لزوم مي‏توان آزمايشهاي تائيدي IMVIC را انجام داد .
 باكتريهاي نشانگر ديگر مانند استرپتوكوكوس‏هاي مدفوعي  و كلوستريديوم‏هاي  احيأ كننده سولفيت نيز ميتوانند در تعيين منشأ آلودگي آب با مدفوع و ارزشيابي كارآيي روش كلرينه كردن مورد استفاده قرار گيرند . 
شمارش كلي باكتري‏ها
 شمارش كلي باكتريها در آب داراي اهميت زيادي نيست و بسياري از آبهائي كه كاملا سالم هستند ممكن است داراي تعداد زيادي باكتري باشند . همچنين آبهائي كه قليائي هستند و از لايه‏هاي گچي و آهكي عبور مي‏كنند داراي باكتري‏هاي زيادتري مي‏باشند و بنظر مي‏رسد كه اغلب باكتري‏هاي اين آب‏ها بي ضرر است . بندرت ديده مي‏شود كه آبي فاقد باكتري باشد , ولي ممكن است آب چاه‏هاي بسيار عميق تعداد نسبتأ كمتري باكتري داشته باشد و همچنين اين احتمال وجود دارد كه در هنگام رسيدن آب به سطح زمين تعداد باكتري‏ها زياد تر شود . بنابراين تعدادي از اين باكتري‏ها , آنهائي هستند كه بطور طبيعي در آب زندگي مي‏كنند و شامل كوكسي‏ها , باسيلهاي هاگ دار و بدون هاگ , اسپريل‏ها و قارچ‏هاي ميكروسكپي هستند تعدادي از اين باكتري‏ها در شرايط معمولي آزمايشگاهي رشد نمي‏كنند ولي بسياري از آنها در روي محيطهاي كشت معمولي در دماي 20 تا 22 درجه سانتي گراد و تعدادي ديگر در 37 درجه سانتي گراد رشد مي‏كنند در آبهاي تصفيه يا كلرينه شده‏اي كه در مخازن نگهداري مي‏شوند بويژه در نقاط گرم باكتري‏ها ممكن است تكثير يابند بطور كلي آب چاه‏هاي عميق در مقايسه با آب چاه‏هاي كم عمق از كيفيت بهتري برخوردار هستند و از موارد استثنأ همانطور كه گفته شد چاه‏هاي مناطق آهكي و گچي مي‏باشد كه باكتري‏ها را از خود عبور مي‏دهد . 
 تغييرات فصلي در تعداد باكتري‏ها بسيار موثر است . معمولا در اولين بارندگي پس از فصل خشك تعداد باكتري‏ها در بسياري از چاه‏ها , چشمه‏ها و رودخانه‏ها بالا مي‏رود ولي پس از مدت بارندگي طولاني اين تعداد كاهش مي‏يابد بنابراين زمان نمونه‏برداري از آب با توجه به وضعيت بارندگي داراي اهميت زيادي است همچنين بايد در نظر داشت كه با استفاده از روشهاي متداول آزمايش معدودي از باكتري‏ها در روي محيطهاي جامد كلني‏هاي قابل رويت بوجود مي‏آورد . از طرف ديگر دماي گرم خانه گذاري و مدت زمان و انتخاب نوع محيط كشت نيز داراي اهميت زيادي است . معمولا آزمايش با استفاده از يك محيط كشت استاندارد نوترينت آگار  در مدت 24 ساعت گرم خانه گذاري در دماي 22 و 37 درجه سانتي گراد انجام مي‏گيرد . تعداد كلني‏هاي 37 درجه سانتي گراد تقريبأ هميشه كمتر از 22 درجه سانتي گراد است . معمولا شمارش در 37 درجه نشانه باكتري‏هاي بيگانه  يا گذرا  است ولي حتي تعداد زياد باكتري در اين درجه نمي‏تواند دليل بر ناسالم بودن آب باشد از آنجائيكه زمان گرم خانه گذاري در شمارش تعداد كل اثر مي‏گذارد لازم است كه اين زمان را تثبيت كرد و معمولا 24 ساعت مي‏باشد بايد توجه داشت كه نتايج گرم خانه گذاري 48 ساعته مي‏تواند بسيار متفاوت باشد زيرا شمارش تعداد كل ميكرو اورگانيزم‏ها افزايش مي‏يابد . شواهدي در دست است كه نشان مي‏دهد اگر در تعداد كل ميكرو اورگانيزم‏ها در هر ميلي‏ليتر بيش از 103 باشد باعث جلوگيري از رشد كليفرمها در محيطهاي كشت مي‏گردد . بهمين دليل شمارش تعداد كل باكتريها در آبهاي لوله‏كشي نشده نبايد از 500 كلني در هر ميلي‏ليتر تجاوز نمايد .
 نمونه‏هاي جمع آوري شده بايد در مجاورت يخ قرار گرفته و حداكثر تا 6 ساعت بعد به آزمايشگاه برسد . افزايش دما باعث كاهش تعداد اشريشيا كلي مي‏شود در حاليكه باكتري‏هاي كلي فرم ديگر با استفاده از مواد آلي موجود در آب مي‏توانند تكثير يابند .
کلی فرم ها:
1)     مهمترین عضو گروه کلی فرم ها اشرشیا کلی می باشد. اشرشیا کلی در انتهای روده تمام حیوانات خون گرم وجود دارد ولی در روده حیوانات خونسرد معمولا یافت نمی شود. تعداد این میکروارگانیسم ها در معده و قسمتابتدایی روده ها کم و یا اصولا وجود ندارد. اشرشیا کلی در روده حیوانات گوشتخوار و همچنین انسان و میمون بیش از روده علف خواران وجود دارد و مدفوع گاو و اسب خیلی کمتر از مدفوع انسان حاوی این میکروب می باشد.
برخی از سوش های اشرشیا کلی غالبا بی ضرر هستند و برخی دیگر می توانندبه دلیل خصوصیات آنتی ژنی که دارا هستند برای انسان و حیوانات بیماریزا باشند. مع ذالک آن دسته از اشرشیا کلی هایی که ظاهرا بی آزار هستند ، خارج از محیط طبیعی خود می توانند ایجاد اختلالاتی نمایند و از همین جهت به آنها فرصت طلب می گویند. وجود کلی باکتری ها در مواد غذایی نامطلوب است و باعث خطر آلودگی ماده غذایی به باکتری های بیماری زای روده ای می شود. انواع بیماری زای آن دارای پیلی و کپسول هستند و کد ژنتیکی آنها در پلاسمید است. از این جهت برای تعیین کیفیت بهداشتی مواد غذایی ، بخصوص آب و شیر ، اشرشیا کلی به عنوان شاخص بهداشتی پیشنهاد شده و تقریبا مورد قبول همگان نیز قرار گرفته است.  اشرشیا کلی ها باکتری هایی از راسته ی انتروباکتیالس و تیره ی انتروباکتراسه و جنس کلی فرم ها می باشند. باکتری گرم منفی و میله ای می باشد که طول آن به 1 تا 3 میکرون می رسد و در محیط های آزمایشگاهی به خوبی رشد می کند. برای تشخیص آلودگی مواد غذایی به اشرشیا معمولا از محیط های کشت رنگی و دارای خاصیت باکتریو استاتیکی استفاده می شود ، مانند محیط کشت مک کانکی و محیط کشت EMB دارای رنگ سبز متالیک.

 2)     جنس دیگری از کلی فرم ها ، انتروباکتر ( یا آئروباکتر ) است. این باکتری ها لوله ای و گرم منفی هستند و می توانند در بیشتر محیط های کشت رشد کنند. می توانند گلوکز و لاکتوز را با تولید اسید و گاز تخمیر کنند( در حین تخمیر گاز انیدریدکربنیک را دو برابر گاز هیدروژن تولید می کنند). در حین سوخت و ساز مواد بیشتر بوی نامطبوع و حالت لزج و چسبنده ای را در سطح مواد بوجود می آورند. در محیط کشت کلی فرم ها از لاکتوز استفاده می شود زیرا کلی فرم ها دارای آنزیم بتا گالاکتوزید آز می باشند ، در حالی که بیشتر باکتری هایی که منشا آب یا خاک دارند فاقد این آنزیم هستند. پس به این طریق می توان یک محیط افتراقی را بوجود آورد.  حال اگر بخواهیم اشرشیا کلی و انتروباکتر ها را از هم تمییز بدهیم ، اولین نشانه تولید گاز در لوله های دورهام ، حین کشت در محیط لاکتوزپپتون است زیرا انتروباکتر ها تقریبا دو برابر اشرشیا کلی تولید گاز می کند. اما برای تشخیص دقیق آنها باید از روش های دیگر استفاده کرد. مثلا بر اثر کشت اشرشیا کلی در محیط MBE کلونی هایی با رنگ سبز آبی با درخشش متالیک بوجود می آید درحالی که کلونی های انتروباکتر در همین محیط کشت صورتی رنگ و بدون درخشش است. اما برای تشخیص بهتر آنها از هم ، از آزمایش های بیوشیمیایی مانند آزمایش های IMVIC استفاده می شود.
3)  سراشیا(serratia)  باکتری گرم منفی و متحرکی است که به خوبی در محیط های آزمایشگاهی پرورش می یابد.سراشیا دارای کپسول کوچکی است و کلونی های آن دارای رنگیزه سفید _صورتی و یا قزمز می باشد. معمولاً در شرایط اتاق قادر به تولید رنگیزه ( رنگیزه) می‌باشند. رنگیزه قرمز در سطح محیط مولر هینتون بهتر مشاهده می‌شود.  ماده رنگی آن به نام پرودیزوزن یاپیریمین نامیده می‌شود.ماده رنگی پرودیزوزن که در کلونی های سراشیا مارسسنس دیده می شود. سراشیا مارسسنس (Serratia marcescens) از گونه‌های معروف است و از اهمیت بالایی برخوردار است. این باکتری قادر به تخمیر مالتوز - مانیتول و سوکروز می‌باشد.سیترات مثبت و اندول - اوره آز - متیل رد و SH2 منفی است. از خصوصیت پیگمانزایی سراشیا مارسنس به عنوان مارکر ذرات غبار در محیط و در بیمارستان استفاده می‌شودو تولید پیگمان به‌وسیله گرماگذاری در دمای اتاق تشدید می‌شود.
4)     کلبسیلا هاباسیلهای گرم منفی - بی هوازی اختیاری- بدون اسپور -بدون حرکت ودارای کپسول بزرگ می باشند .این باکتری گلوکز ولاکتوز را تخمیر می کند و تستهای سیترات - اوره وVPدر آن مثبت است . کلنیهای کلبسیلا در سطح محیط خوندار به صورت موکوییدی (چسبنده) و بزرگ درسطح مک کانکی به صورت کلنی های لاکتوز مثبت(صورتی رنگ) ظاهر می شوند .
نکته : تمام نزادهای کلبسیلا بدون حرکت هستند .
در اینجا ما قصد داریم تا مواد غذایی را از نظر وجود کلی فرم ها بررسی کنیم. برای این کار از محیط های کشت مختلفی استفاده می کنیم و در آخر باکتری ها را با میکروسکوپ بررسی می کنیم..
نمونه  مورد نظر را  روی محیط های EMB و VRBA و BPLSکشت می دهیم. برای این کار از روش کشت خطی استفاده می کنیم. آنس حلقوی استریل شده را درون نمونه مورد نظر فرو می کنیم و با همان روی محیط کشت, کشت می دهیم. برای هر سه پلیت حاوی محیط های ذکر شده همین کار را تکرار می کنیم. در آخر پلیت ها را درون انکوباتور 37 درجه به مدت 48 ساعت می گذاریم.
بعد از گذشت مدت زمان ذکر شده لوله ها و پلیت ها را از انکوباتور خارج می کنیم. لوله های حاوی محیط کشت سبز درخشان را از لحاظ تشکیل گاز درون لوله درهام بررسی می کنیم. برای هر لوله ای که گاز درون لوله درهام تشکیل شده بود ، مثبت می گذاریم و در آخر تعداد مثبت ها را برای هر دسته یادداشت می کنیم و از جدول بیشترین تعداد احتمالی )MPN( باکتری با 95% حدود اطمینان میزان آلودگی را اعلام می کنیم.
پلیت ها را از نظر تشکیل کلونی بررسی می کنیم. تمام کلونی های تشکیل شده کلی فرم است زیرا درون این محیط ها عامل محدود کننده وجود دارد. 
برای مشاهده باکتری ها با میکروسکوپ از رنگ آمیزی گرم استفاده می کنیم.
 در پلیت هایی که کلی فرم کشت داده بودیم ، کلونی ها رشد کرد و آنها را مشاهده کردیم.
 

محیط EMB

محیط BPLS

محیط VRBA

رنگ محیط کشت    در پلیت

صورتی

زرد

صورتی

رنگ کلونی ها

سبز آبی با درخشش فلزی

زرد پر رنگ ( پر رنگتر از محیط )

صورتی پر رنگ ( پر رنگ تر از محیط )

 
یک بار از روی محیط EMB  و یک بار از روی محیط VRBA اسلاید تهیه می کنیم.
همانطور که در میکروسکوپ واضح بود ، باکتری ها گرم منفی بودند و میله ای شکل ، که به طور پراکنده در محیط قرار داشتند. 
 استانداردهاي باكتريولوژيكي آب آشاميدني 
 آب آشاميدني بايد از باكتري‏هاي كلي فرم عاري باشد . هنگاميكه استانداردهاي باكتريولوژيك توصيه مي‏گردد بايد توجه داشت كه بين آب شبكه‏هاي بزرگ كه توسط عده زيادي از مردم مصرف مي‏شود و چاه‏هاي خانگي يا چشمه‏ها و چاه‏هائي كه توسط عده‏ كمي از مردم مورد استفاده قرار مي‏گيرد تفاوت از نظر نحوه آبرساني وجود دارد . بعنوان مثال : در مورد اجتماعات كوچك ممكن است لوله‏كشي از منبع آب از نظر اقتصادي عملي نباشد . بايد در نظر داشت كه آيا آب لوله‏كشي كلرينه شده است ؟ و نمونه‏برداري قبل و يا بعد از وارد شدن آب به شبكه توزيع  صورت گرفته است . نحوه نمونه‏برداري جهت آزمايش باكتريولوژيك آب داراي اهميت بسياري است . 
تقسيم بندي آبهاي آشاميدني 
(1 آبهاي لوله‏كشي شده 
(2 آبهاي تصفيه شده (نمونه برداري در هنگام ورود به شبكه توزيع )
 آب تصفيه شده بايد فاقد كلي فرم باشد . در مواردي كه اين نوع آبها مورد آزمون قرار مي‏گيرند بايد آزمايش‏هاي تائيدي براي وجود كلي فرم‏ها انجام گيرد . زيرا در پاره‏اي از موارد بعضي از باسيلوسها ممكن است در محيط آبگوشت لاكتوز واكنشي مشابه كلي فرم‏ها توليد كنند . 
(3 آبهاي تصفيه نشده  ( نمونه‏برداري در هنگام ورود به شبكه توزيع )
 در اولين نمونه برداري آب يا در يك نمونه اتفاقي وجود تا سه باكتري كلي فرم در 110 ميلي‏ليتر مي‏تواند مورد قبول قرار گيرد در صورتيكه اشريشيا كلي نباشد و مشروط بران كه در نمونه‏برداري‏هاي بعدي تعداد كليفرم‏ها كمتر از 3 باشد . چنانچه سه باكتري كليفرم ثابت ماند و يا افزايش يافت نشانه آن است كه اين نوع آب جهت آشاميدن مناسب نمي‏باشد . 
 (4 آبهاي تصفيه شده ( نمونه‏برداري از داخل شبكه توزيع )
 در بسياري از موارد ممكن است آبي كه در هنگام ورود به شبكه توزيع از كيفيت خوبي برخوردار بوده تا رسيدن به دست مصرف كننده ( شير آب منازل ) در اثر اشكالاتي نظير پس زدن آب  و يا آب بندي نبودن محل‏هاي اتصال كه ممكن است در سيستم توزيع وجود داشته باشد به باكتري‏هاي كلي فرم آلوده شود . در حاليكه بطور اصولي بايد نمونه‏هائي كه از داخل شبكه توزيع از جمله منازل برداشت مي‏شود عاري از باكتري كلي فرم باشد . 
(5 آبهاي لوله‏كشي نشده 
 از منابع آبي لوله‏كشي نشده ( چشمه , قنات , چاه ) با اعمال روشهاي بهسازي مثل دور كردن منابع آلودگي از منبع آب و پوشانيدن سطح چاه حتي در مورد چاه‏هاي كم عمق, در اولين نمونه‏برداري يا در يك نمونه اتفاقي وجود تا 10 باكتري كليفرم در 100 ميلي‏ليتر آب مشروط بر آنكه اشريشيا كلي نباشد و در نمونه‏برداري‏هاي بعدي كمتر از 10 باكتري كليفرم باشد قابل قبول است .
 دفعات نمونه‏برداري بمنظور آزمايش باكتريولوژيكي آب 
 دفعات نمونه‏برداري و آزمايش نمونه‏هاي آب بايد كنترل صحيح كيفيت آب را امكان‏پذير سازد .
 آبهاي لوله‏كشي شده 
منابع آب كلرينه شده 
 ميزان كلر باقيمانده و كيفيت باكتريولوژيك آب بايد بطور مستمر كنترل گردد لازم به تذكر است كه اندازه گيري كلر باقيمانده در آب داراي اهميت بسيار زيادي است در صورت امكان جهت منابع آب بزرگ شهري بهتر است از دستگاههائي كه بطور خودكار ميزان كلر باقيمانده موجود در آب را اندازه گيري مي‏كنند استفاده كرد و بايد اضافه شود كه اين دستگاهها جهت منابع كوچك آب داراي كاربرد نيست به جدول شماره 2 مراجعه گردد .
 منابع آب كلرينه نشده 
 آبهاي آشاميدني بايد پيش از وارد شدن به شبكه توزيع كلرينه گردند و ليكن در بعضي از نقاط دور افتاده ممكن است اين كار امكان‏پذير نباشد . آزمايشهاي باكتريولوژي بايد در فواصل زماني تعيين و با در نظر گرفتن تعداد مصرف كنندگان منبع آب انجام نپذيرد . 
 مثال 1- از شبكه توزيع منبع آبي كه مورد استفاده هشتاد هزار نفر قرار مي‏گيرد , هر ماه حداقل شانزده نمونه بايد مورد آزمايش قرار گيرد . 
 مثال 2- از شبكه توزيع منبع آبي كه مورد استفاده پنج ميليون نفر قرار ميگيرد هر ماه 510 نمونه بايد مورد آزمايش قرار گيرد . كم شدن نسبي تعداد نمونه‏هائي كه مورد آزمايش قرار مي‏گيرد در منابع مورد استفاده جمعيت‏هاي زياد منطقي مي‏باشد زيرا منابع اين قبيل آبها در فواصل كوتاهتري مورد آزمايش قرار مي‏گيرد . 
آبهاي لوله‏كشي نشده ( نظير منابع كوچك آب روستائي )
 به منظور ارزشيابي كيفيت باكتريولوژيك  آب اين منابع بايد فواصل حداكثر يكماه مورد نمونه‏برداري قرار گيرند . علاوه بر كنترل ماهيانه در صورت هرگونه تغييري در وضعيت زمين مانند حفاري و غيره منبع آب بايد كلرينه گردد و مجددا مورد آزمايش قرار گيرد . در مورد چاه‏هائي كه تازه حفر شده اند بايد توجه داشت كه در فواصل زماني كوتاه تر مورد آزمايش قرار گرفته شوند . 
مسمومیت غذایی
مسمومیت غذایی بر اثر خوردن غذای آلوده یا زیاد خوردن ایجاد می‌شود. علایم آن بیشتر با درگیری دستگاه گوارش همراه است و شدت این بیماری طیف گسترده‌ای دارد. گاهی آن‌قدر خفیف است که نیاز به اقدامات درمانی ندارد و گاهی در کودکان زیر 1 سال، افراد پیر و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف آن‌قدر شدت می‌یابد که جان آن‌ها را تهدید می‌کند. معمولاً مسمومیت غذایی از چند ساعت تا چند روز ادامه می‌یابد و طول مدت بیماری بستگی به عامل مسمومیت دارد.
موجودات میکروسکوپی از طریق آب، هوا، خاک یا راه‌های گوارشی وارد غذای انسان و حیوانات می‌شوند و آن‌ها را آلوده می‌کنند. معمولاً این موجودات تغییری در رنگ، بو و بافت غذا ایجاد نمی‌کنند و افراد، متوجه آلوده بودن غذا نمی‌شوند و آن را مصرف می‌کنند. بهترین راه پیشگیری، حفاظت مناسب از غذاها و رعایت بهداشت است. بیش از 200 عامل بیماری‌زای شناخته‌شده از طریق غذا منتقل می‌شوند. 
به طور کلی مسمومیت غذایی به 2 دسته کلی تقسیم می‌شود:
مواد عفونی: شامل ویروس، باکتری و انگل‌ها
مواد سمی: شامل قارچ‌های سمی، حشره‌کش‌ها، برخی گیاهان و غذاهای دریایی 
یکی از بیماری‌های شایعی که بر اثر مسمومیت غذایی ایجاد می‌شود اسهال مسافران است. باکتری‌های اشرشیاکلی (E.coli)، کمپیلوباکتر ژژنی (C.jejuni) و شیگلا (Shigella) از عوامل عمده این اسهال عفونی هستند. استفاده از دست‌های آلوده با مدفوع، باعث انتقال این عفونت از طریق آب و غذا می‌شود. در صورت مصرف گوشت خام یا گوشتی که خوب پخته نشده است، احتمال خطر بالایی برای ابتلا به این بیماری وجود دارد. به خصوص همبرگرهایی که بدون رعایت بهداشت تهیه می‌گردند و به خوبی پخته نمی‌شوند می‌توانند این بیماری را انتقال دهند. همبرگر خوب همبرگری است که کاملاً پخته شده باشد و هیچ قسمتی از آن به رنگ صورتی کمرنگ (که علامت کامل پخته نشدن گوشت است) نباشد. برگ‌های خام سبزیجات، میوه با پوست، لبنیات غیر پاستوریزه و غذاهای دریایی نیز جزء عواملی هستند که باعث اسهال مسافران می‌شوند. شیرهای آب یکی دیگر از عواملی است که به ‌راحتی باعث انتقال بیماری می‌شود. در واقع ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم با اشیای آلوده می‌تواند این بیماری را انتقال دهد. در آشپزخانه در صورت قرار دادن گوشت خام بر روی میز، حتماً میز را بشویید چون ممکن است با قرار دادن مواد غذایی دیگر این بیماری منتقل شود. اشتباه شایعی که مسافران می‌کنند استفاده از یخ است. با قرار دادن آب در جایخی باز هم قابلیت انتقال میکروب وجود دارد. بهتر است از یخ‌های فروشنده‌های سر راه استفاده نکنید و خودتان با آب سالم اقدام به درست کردن یخ نمایید.
حدود 85 درصد از مسافران به واسطه باکتری‌ها مسموم می‌شوند. اشرشیاکلی شایع‌ترین باکتری ایجاد اسهال مسافران است. در برخی نواحی علت حدود 72 درصد بیماری‌ها، این باکتری است. ویروس‌ها و انگل‌ها نیز در این بیماری سهیم هستند. 
معمولاً اسهال مسافران به سرعت ایجاد نمی‌شود و ممکن است 2 تا 3 روز بعد از خوردن یا هنگام بازگشت به منزل ایجاد گردد.
علایم شایع
 مدفوع شل و آبکی، دردهای شکمی، حالت تهوع، استفراغ، فوریت برای رفتن به توالت، تب، سردرد، دفع دردناک و مدفوع خونی از جمله علایم شایع این بیماری هستند.
معمولاً این اسهال و دردهای شکمی 3 تا 4 روز طول می‌کشد، ولی در برخی گونه‌ها ممکن است به 5 تا 10 روز هم برسد. حدود 2 تا 7 درصد عفونت‌های اشرشیاکلی، جان انسان را تهدید می‌کند و می‌تواند باعث مرگ شود. غیر از، از دست دادن آب و املاح زیاد که عارضه همه اسهال ‌است و کم‌خونی که امکان دارد به خاطر خونریزی ایجاد شود. اشرشیاکلی کارهای خطرناک‌تری هم بلد است؛ گاهی اوقات این باکتری ممکن است سندرمی ایجاد کند که باعث تخریب گلبول‌های قرمز ‌شود و در بعضی موارد، نارسایی کلیه ایجاد می‌کند که درمان آن در این حالت پیوند کلیه یا دیالیز طولانی‌مدت است. این سندرم در کودکان و پیران مرگ‌ومیر زیادی را موجب می‌شود.
 آلودگی آب آشامیدنی :
 بطور کلی آب خام حاوی دو دسته میکروارگانیسم است. دسته اول که میکروارگانیسم های دائمی (پایا) نامیده می شوند به طور طبیعی ساکن آب بوده، دارای نیازهای غذایی کمی هستند و بیشتر شامل باکتری های گرم منفی مانند گونه های اسینتو باکتر فلاووباکتریوم  ، کرومو باکتریوم  می باشد. دسته دیگر که میکروارگانیسم های گذرا  نامیده می شوند از محیط اطراف (از طریق خاک، انسان یا حیوان) به آب انتقال می یابند و میکروارگانیسم های بیماری زا در این دسته قرار 
می گیرند. میکروارگانیسم هائی کـه از طریق خوردن آب آلـوده ایـجاد بیـمـاری 
مي كنند شامل گونه هاي سالمونلا، شیـگلااشرشیاکـلی،ویبـــریوکلرا کمپیلوباکترژژونی کریپتوسپوریدیوم  آنتامباهیستولیتیکا وژیاردیا ، بالانتیدیوم کلی  و آسکاریس  می باشد.   
لازم به ذکر است که کلرینه کردن آب بسیاری از میکروارگانیسم ها را از بین می برد ولی باید توجه داشت که اووسیست یا کیست تک یاختگان و تخم انگل های کرمی به طور قابل ملاحظه ای در برابر کلرینه کردن مقاوم تر از باکتری ها می باشد و جدا سازی آنها از آب طی فرآیند تصفیه در مراحل دلمه سازی ، ته نشینی ، و عبور از صافی های ماسه ای و دیاتومه ای صورت می پذیرد . به علاوه وجود برخی از جلبک های سبز- آبی با تولید سموم متعددی (هپاتوکسین و نوروتوکسین) همراه است که برخی از این سموم باعث مسمومیت و برخی دیگر با ایجاد شوک ناگهانی و خونریزی سریع کبد موجب مرگ می شوند. استفاده از روش های صحیح تصفیه مانند بکار بردن کربن فعال و گندزدائی با اوزون باعث کاهش مقدار سم می شود. بسیاری از ویروس ها ی بیماری زا نیز (مانند آنتروویروس ها  ، هپاتیت A,E) 
از طریق آب به انسان انتقال می یابند که با کلرینه کردن صحیح می توان آنها را از بین برد .
 آلودگی استخرهای شنا 
آب شناگاهها اگر چه به مصرف شرب نمی رسد اما در صورت تماس بدن انسان با آب آلوده و یا بلع اتفاقی آن موجب انتقال بیماری به انسان می شود و خصوصا در مواردی که آب دارای باقیمانده مواد گندزدائی فعال مانند کلر به مقدار کافی نیست، باعث ایجاد بیماری می شود، علاوه بر باکتری های نشانگر آلودگی مدفوعی (اشرشیاکلی) میکروارگانیسم های بیماری زای دیگر نیز در آب آلوده دیده می شوند این میکروارگانیسم های بیماری زای دیگر نیز در آب آلوده دیده می شوند این میکروارگانیسم ها شامل سودوموناس آئروژینوزا  استرپتوکک های  مدفوعی ، مایکوباکتریوم مارینوم می باشدکه مورداخیر  ایجاد عفونت های مختلف چشم، گوش و پوست (بخصوص در افراد آسیب پذیر و بیمارانی که سیستم دفاعی بدنشان تضعیف شده است) می کند. 
منبع : آژانس خبری غذایی 

آخرین بروزرسانی ( شنبه, 10 اردیبهشت 1390 ساعت 18:26 )