صفحه اصلی خواندنی های خانواده آشنایی با ظروف یکبار مصرف


آشنایی با ظروف یکبار مصرف

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب PDF

زمانی که برای اولین بار ظروف یکبار مصرف وارد بازارها شدند، همه نفس راحتی کشیدند و به خود وعده زندگی سالم‌تر و البته راحت‌تری دادند. در حال حاضر سا‌ل‌هاست که این ظروف حتی در نذری‌ها و سفره‌های ما جای خود را باز کرده‌اند و از زمانی که نذری در سینی‌ها و ظروف فلزی در بین مردم پخش می‌شد زمان زیادی گذشته ‌است.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  کسانی که حداقل یک وعده غذای خود را در ادارات و سازمان‌ها می‌خورند از جمله کسانی هستند که هر روز در معرض خطرات این ظروف قرار دارند، اما به راستی این صرفه‌جویی‌ها در زمان و البته هزینه به چه بهایی انجام می‌شود؟ سلامتی مصرف کنندگان؟
پلاستیک‌ها، پلیمرهایی هستند که از سنتز مواد اولیه‌ای به نام مونومر تهیه می‌شوند. مونومرها موادی سمی و برای سلامت انسان مضر هستند؛ در حالی که پلیمرها خنثی هستند و مشکلی ندارند.

اما اشکال کار اینجاست که معمولاً در فرایند تهیه پلیمرها مقداری مونومر باقی می‌ماند. اگر این فرآیند اصولی و مطابق استانداردهای لازم صورت گرفته باشد، مشکلی برای سلامت افراد به وجود نمی‌آورد.
برای همین در استفاده از پلاستیک‌ها به عنوان ظروف غذا باید بسیار محتاط بود و در ضمن به هرنوع پلاستِیکی نباید مجوز بسته بندی مواد غذایی داده شود.
 
تمامى پلیمرها از نوع دست اول تا آنهایى که بازیافتى بوده و همچنین ظروف پلاستیکى حتماً باید قبل از استفاده در صنعت غذایى تحت آزمون Food grade قرار بگیرند. این آزمون تحت استانداردهاى اتحادیه اروپا (EEC) و آمریکایى  (FDA)  انجام مى شود.
با انجام آزمون هایى که در اداره کل آزمایشگاه هاى کنترل غذا و دارو نیز قابل اجرا هستند میزان مهاجرت مواد سازنده پلیمرها به سمت مواد غذایى مشابه سنجیده مى شود. در واقع وزارت بهداشت مقاومت و میزان مهاجرت مواد سازنده پلیمرها را در حلال ها یا محلول هاى مشابه مواد غذایى مى سنجد.
در حال حاضر به دلیل استفاده غیرمجاز از پلیمرهاى بدون پایه food grade در بسته بندى و نگهدارى مواد غذایى، شناسایى صحیح این محصولات توسط مردم تا حدودى با مشکل روبه رو شده است.
وزارت بهداشت ایران در این راستا سعى کرده است کارخانه هاى تولیدکننده ظروف یک بار مصرف را از کارخانجات تولیدکننده قطعات پلاستیکى در مصارف صنعتى تفکیک کند. ضمن اینکه کارخانه هاى تولیدکننده ظروف پلاستیکى براى مواد غذایى باید پروانه ساخت داشته باشند.
 
مزایای استفاده از ظروف یکبار مصرف :
۱- دارای مقاومت به مواد الکلی
۲- صرف انرژی کمتر برای تولید
۳- قابلیت شکل پذیری بالا با گستردگی متفاوت خواص فیزیکی
۴- طرح پذیری
۵- شفاف بودن
 
مهمترین معایب ظروف یکبار مصرف:
۱ – اشکال در بازیافت آنها و مخاطرات محیط زیست
۲ – انتقال مواد مضر ( مونومر ها) به غذا در شرایط خاص
۳ – قابل استفاده در ماکروویو نمی باشند
 
توصیه های بهداشتی در زمینه استفاده از ظروف یکبار مصرف :
در هنگام استفاده از ظروف یکبار مصرف باید به علامت اختصاری حک شده در کف ظرف توجه کرد. علائم مربوط به نوع پلیمری که ظروف پلاستیکی از آن ساخته شده اند در ته هر ظرف قابل مشاهده است.
هر یک از این کدها مشخص می کند که آن ظرف از چه جنسی ساخته شده است تا بازیافت کنندگان بتوانند آنها را تفکیک کنند.این اعداد بسیار مهم بوده و بیانگر نوع موادی هستند که درون ظروف پلاستیکی به کار رفته اند.
اگر عدد درج شده ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵ بود ظرف پیش روی شما مناسب نگهداری مواد غذایی است. هر چه این اعداد کوچکتر باشند ظرف برای نگهداری مواد غذایی مناسبتر است، به نحوی که بهتر است از ظروفی که عدد ۱ و ۲ روی آنها درج شده برای نگهداری مواد غذایی استفاده کرد و اگر این عدد بین ۳ تا ۶ بود (با بزرگتر شدن عدد) احتمال مهاجرت مواد شیمیایی به ماده غذایی افزایش می یابد.

PET (پلی اتیلنی): بطریهای نوشیدنیهای گازدار و بسته های غذایی منجمد آماده به مصرف
 
HDPE (پلی اتیلنی با ضخامت بالا) : بطریهای شیر و محلولهای شستشو
 
PVC (پلی وینیل کلراید): ظروف غذا ،پوشش هایی که جهت بسته بندی غذا استفاده می شود،  بطریهای شربت، آب معدنی و ظروف شامپو
 
LDPE ( پلی اتیلنی با ضخامت کم): نایلونهای دستی
 
PP (پلی پروپیلنی): ظروف کره و  ظروف بسته بندی غذاهای قابل استفاده در میکروویو
 
PS(پلی استایرنی): ظروف ماست، ظروف بسته بندی گوشت ، ماهی و همبرگر، تجهیزات برنده پلاستیکی و بسته بندی مقاوم تجهیزات الکترونیکی و عروسک ها
 
Other : سایر ظروف پلاستیکی که در طبقه بندیهای قبلی نیستند و یا ترکیبی از ۶ نوع قبلی هستند.
 
-استفاده از ظروف پلی اتیلنی (PET )و پروپیلنی (PP) که به رنگ سفید می باشند و عمدتا برای بسته بندی و نگهداری محصولات لبنی ، روغن و سرکه به کار می روند ، برای مواد غذایی گرم و مرطوب بلامانع است .
-ظروف یکبار مصرف پلیمری که منشاء نفتی دارند، به علت اینکه در مواد غذایی گرم، چربی‌دار و مواد ترش و اسیدی حل می‌شوند، بسیار مضر، بیماری‌زا و به خصوص سرطان‌زا هستند، ضمن اینکه تجزیه‌پذیر و تخریب‌پذیر نیستند و محیط زیست را آلوده می‌کنند.
-ظروف یکبار مصرف پلی استایرنی در لیوان‌های آب، کارد، چنگال،قاشق و ظروف غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ از مونومر استایرن که ترکیبی آروماتیک است تشکیل شده است و در مواجهه با دمای بالاتر از ۶۵ درجه سانتیگراد این مونومر آزاد می شود که تاثیرات سرطانزا دارد . از اینرو وزارت بهداشت نگهداری ، حمل و بسته بندی غذا با دمای بالاتر از ۶۵ درجه را در ظروف پلاستیکی پلی استایرنی ممنوع کرده است. از آنجایی که چربی ، فرآیند آزاد شدن این مونومر سمی را تسریع میکند ، بسته بندی مواد غذایی چرب نیز در این گونه ظروف ممنوع است .
-ظروف پلی استایرنی در سه نوع شفاف شکننده ، نرم و نیمه شفاف و همچنین فومی عرضه می شود .استفاده از ظروف پلی استایرنی فوم دار (EPS) و ظروف پلی استایرنی سفید رنگ (HIPS) برای مواد غذایی گرم و مرطوب مشکلی ایجاد نمی کند ، ولی برای نگهداری مواد غذایی داغ نامناسب است . استفاده از ظروف پلی استایرنی شفاف (GPPS) تنها برای نوشیدنی های سرد مناسب می باشد و برای مواد غذایی داغ مانند چای و قهوه مناسب نمی باشد .
-ضرر ظروف یک‌بار مصرف پلی‌استایرن در هنگام مصرف مواد نوشیدنی اسیدی و چرب مانند نوشابه و کاکائو، بسیار بیشتر از مصرف چای داغ است.
-در میان تمام انواع ظروف یک بار مصرف شاید بتوانیم از بطری‌های آب معدنی به عنوان پرمصرف ترین انواع این ظروف نام ببریم. بطری‌هایی که در ماه‌های گرم سال حتی اگر حاوی آب معدنی نباشند، به طور مرتب از آب شهری پُر می‌شوند و درون یخچال قرار می‌گیرند تا آب خنک مصرفی خانواده را تامین کنند و در دیگر ایام هم برای نگهداری موادی چون آب لیمو و آب غوره مورد استفاده قرار می‌گیرند. «معمولا جنس این بطری‌ها از PVC است که مشکلی هم برای سلامت انسان به وجود نمی‌آورد. اما اگر آب بیش از ۶ ماه در این ظروف نگهداری گردد، آلوده می‌شود.
 بنابراین خانواده‌ها باید از استفاده مکرر این ظروف برای نگهداری آب در یخچال خودداری کنند.
-بطریهای آب معدنی در دیگر ایام هم برای نگهداری موادی چون آبلیمو، سرکه و آب غوره مورد استفاده قرار می‌گیرند. طبیعتاً وقتی برای نگهداری آب استفاده طولانی مدت از بطری‌های یک بار مصرف توصیه نمی‌شود و از همه بدتر اینکه آنها را جلوی آفتاب می‌گذارند.
حرارت آفتاب ترکیبات خطرناک این ظروف را آزاد می‌کند و احتمال سرطان‌زایی در مصرف‌کنندگان را بالا می‌برد.‌
-اصولا ظروف یکبار مصرف برای یک بار استفاده ساخته شده‌اند زیرا در صورت تکرار شیارهای بسیار کوچکی که قابل رویت هم نیستند در آنها به وجود می‌آید که علاوه بر مستعد کردن شخص به عفونت‌های دستگاه گوارش به علت آزاد کردن مولکول‌های آلی و صنعتی به داخل آب یا غذا، انسان را در معرض انواع سرطان قرار می‌دهند.
-کارشناسان امر غذا و دارو،استفاده از ظروف یکبار مصرف گیاهی را بدلیل برخورداری از مزایای خوب سلامت به تمامی خانواده‌ها و صنوف توصیه می‌کنند.
-زمان برگشت ظروف پلاستیکی یکبار مصرف به طبیعت ‪ ۳۰۰‬تا ‪ ۵۰۰‬ سال به طول می‌ انجامد، اما این زمان برای ظروف یک بار مصرف گیاهی پنج تا شش ماه بدون هیچ آسیب زیست محیطی می‌باشد. ظروفی که توصیه می شود، ظروف یک بار مصرف گیاهی تهیه شده از نشاسته ذرت اصلاح شده است که بایستی با فرهنگ‌سازی جای ظروف قبلی را بگیرد.
این ظروف عاری از هر گونه اثرات مضر و عکس‌العمل‌های شیمیایی در تماس با مایعات و غذاهای داغ هستند و در برابر حرارت مقاومند. هزینه تهیه این ظروف بسیار ارزانتر از هزینه درمانی و تهیه تجهیزات پزشکی برای جبران صدمات ناشی از استفاده از ظروف نامناسب می‌باشد.
-از ظروف پلاستیکی در ماکروویو استفاده نکنید به خصوص غذاهای حاوی روغن و چربی ، چون گرما و پلاستیک و روغن با هم ترکیب شده ، که نتیجه آن تولید سم دیوکسین است که خطر بروز سرطان به خصوص سرطان سینه را در زنان افزایش می‌دهد.( از ظروف پیرکس و چینی استفاده کنید)
-استفاده از ظروف یکبار مصرف خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهد. این ظروف علاوه بر سمی بودن به دلیل آزاد کردن ماده «مونومر استایرن» باعث ایجاد سرطان کبد می‌شوند.
-استفاده دراز مدت ازاین ظروف باعث مشکلات گوارشی، خستگی و ناراحتی اعصاب می شود.
-اگر قرار است غذاهاى طبخ شده پس از دو ساعت ماندگارى در این گونه ظروف مصرف شوند باید غذا در شرایط مطلوب یعنى زیر ۱۴ درجه یا بالاى ۶۰ درجه نگه داشته شود.
-بهترین راه حل برای کاهش آلودگی های ناشی از ظروف یکبار مصرف ، فرهنگ سازی برای استفاده نکردن از آنهاست که پیشگیری یا کاهش مصرف را در پی خواهد داشت.